KAYNAĞI BELLİ OLMAYAN KABİN YANGILARI
Akın DİLER	2009

Uçuşta meydana gelen kabin yangınları benzer olmayacağından, kabin ekipleri tereddüt etmeden yangın tüpünü kullanmak için hazırlıklı olmalıdır.

Bu tanımlama uçak kazalarının incelenmesi ve laboratuvar araştırmalarının sonucunda hazırlanan kaynağı belli olmayan kabin yangını ile mücadele etme statejisi ve tekniğini belirleyen en son tavsiyeyi içermektedir.

Alevler görülemiyorsa veya yangın yeri tespit edilemiyorsa yangın kaynağının bulunması için azami uğraş verilmeli, daha sonra yangın söndürücü alevlerin merkezine veya için için yanan maddelerin üstüne doğru kullanılmalıdır. Bu araştı rmada kabin ekipleri ellerinin tersi ile kabin satı hlarında aşırı ısınan yeri/yerleri bulmalıdırlar. Dolaplar ve kapılar açılarak, tavan, zemin ve yan paneller ihtiyaç durumunda yerlerinden çıkarılarak veya kesilerek kontrol yapılmalıdır.

Görülemeyen/yeri tespit edilemeyen yangınlar için emercensi usullerin belirlenmesine ve kabin ekiplerinin eğitimlerine özel dikkat gösterilmelidir. Yangın kontrolden çıkmadan önce kaynağı bulunmalı ve müdahale edilmelidir.

FAA’nin Advisory Circular 120-80’de kabin yangı nlarını söndürmede en etkili metodun olaya cesaretle yaklaşarak, en uygun söndürücü ve PBE (protective breathing equipment) kullanılması olduğ u belirtilmektedir.Acil ve mücadeleci hareket olasılığı uçak kabin konfigırasyonlarındaki fazlalı fazlalı klardan dolayı güçleşmektedir. Bu sebebten dolayı kabin yangınları ile mücadele ve söndürme işlemlerinde tek bir formül kullanılamamaktadır.

Yangının meydana gelebileceği bölgelere olan aşinalık (Şekil-1) kabin ekiplerine emercensi durumun doğru olarak kokpit ve diğer kabin ekiplerine tarif etmekte kolaylık sağlamaktadır. Örneğin dar veya geniş gövdeli uçakların “check area” sında kablo demetleri, hidrolik hatlar ve diğer elektiriki komponentler ”overhead area”da ise uçak içi eğlence sistem komponentleri, kablo demetleri, uçak kumanda kabloları, havalandırma sisteminin bazı parçaları ve yolcu oksijen sistemi bulunmaktadır. FAA arızalı veya kumanda edilemeyen uçak komponentleri yangın oluşumuna sebep olabilirler ifadesini kullanmaktadır.



Elektiriki bağlantılar ve komponentlerin kendileri komponentin bulunduğ u bğlgede veya ikmal hatlarında yangından hasar görebilirler. Bu sebepten dolayı kabin ekipleri elektiriki arızaların tamamını şirket politikası olarak kokpit ekiplerine bildirmek zorundadır. Devre kesici/kesicilerin çekilmesi/basılması özellikle birden fazla devre kesicisi olan eğlence sistemi, coffe maker vb.gibi etkilenen sistemin hasarlanmış olabileceğ inin bir işaretidir.

-1-

Koku yangın oluşumunun ilk habercisi olabilir. Havalandırmalardan veya paneller arasından özellikle tavandan geliyorsa kaynağının bulunması için acil inceleme başlatılmalıdır. Aşağıda belirtilen kaynağı belli olmayan yangın sebeplerinin görülebilen bir yangını başlatabileceği FAA tarafı ndan belirtilmektedir;



Kablo,elektriki komponent ve devre kesici arızaları genelde uçuşta kablo demetlerinde ark sonucu meydana gelen kaynağı belli olmayan yangın başlangıcının sebepleridirler,



Yıldırım çarpması sonucu arızalanan veya izalasyonu bozulan maddeler yangına sebep olabilirler,




Yüksek ısıdaki bleed air kaçakları uçuşta yangına ve yapısal hasara sebep olurlar. Bu kaçaklar kontrol edilmezse kaçağın olduğu bölgede aşırı ısınma sonucu cihazlara, kablolara veya bunlarla ilgili komponentlere zarar verebilir.

Uçak içindeki gizli bölgelere becerikli ve ısrarlı şekilde yaklaşma ve giriş uçuş yangınlarının çabuk söndürülmesini sağlar. Tuvaletlerde panel ve dolap arkalarında meydana gelen yangınlarda tuvalet içine sıkılan yangın söndürücü ile yangın söndürülemez. Tavandaki sahanın büyüklüğüne bağlı olarak kullanılan söndürücüler alevlere veya yanan maddelerin merkezine sıkılmazlarsa etkili olamazlar.

İlgili aletlerle açarak, kopararak veya diğer usullerle kabin içi panellerin arkasına ulaşmak için;

Baş üstü oksijen maske paneli manual-release anahtarı,

Galley aletleri/teçhizatı (maşa, bıçak)

Ayakkabı çekeceği, örgü şişi veya yürüme bastonu,

Survival kit’teki ilave maddeler, kullanılabilir.

Tuvalet yangınından şüphe ediyorsanız diğer kabin görevlisine acil olarak haber veriniz, yangın söndürücüyü getirmesini isteyiniz ve kapı ısısını kontrol ediniz. Kapıyı dikkatli ve yavaşça açınız. Alevlerin merkezi veya yangın kaynağı belli olmadan dumanın içine söndürücü kullanmayınız.

Birden fazla kabin görevlisi bulunan uçaklarda yangın söndürmede görevleri kesin olarak belirlenmiş ”ekip metodu” uygulanmalıdır. Örneğin 2 pilot, 3 kabin görevlisi bulunan uçakta yangın tespit eden kabin görevlisi yangın söndürme işlemini başlatırken diğer kabi görevlisi kokpit ekibine devamlı olarak yangın yerini, kaynağını durumunu (kontrol altında, yayılmada, devam ediyor, söndürüldü) kullanılan söndürücü adedini, duman durumunu ve alınan söndürme tedbirlerini bildirir. Ayrıca bu görevli yolculara anons yaparak sakin olmaya davet eder. Diğer kabin görevlisi yolcu yerlerini değiştirir, yolcuya havlu dağıtır ve yangın bölgesinden varsa oksijen tüplerini uzaklaştırır.



Uçuşta meydana gelen yangınlar konusunda yapılan NTSB araştırmaları U.S. kokpit ve kabin ekiplerinin Halon yangın söndürücülerin kullanılması nda bazı tereddütlerinin olduğunu ortaya çıkarmıştır. FAA halon’un yolcu ve uçuş ekipleri için zararlı olmadığını bildirmiştir. Yapılan çalışmalar el ile kullanılan tüm halon söndürücülerin kullanılmasında halon buharının “max.concentration levels” üstüne çıkmaması gerektiğini, bu bilgilerinde;

AC 20-42C (Hand Fire Extinquishers for Use in Aircraft; March7, 1984)

NFPA 408 (Standart For Aircraft Hand Portable Fire Extinquisher, 1999) dökümanlarında bulunduğu belirtilmektedir. FAA koltuk yangını sonucu oluşan toxic tesirin halon söndürücüden daha fazla olduğunu bildirmektedir. Yangın tespit edildiğinde ilk düşünce yangını söndürmek olmalı, takiben uygun söndürücü seçilmelidir.

Yangın baskı altına alınmalı veya ilk yangın söndürücü boşaltılmalı, yangın cinsine uygun söndürücü kullanılarak yangın kontrol edilmeli veya söndürülmelidir. Sulu söndürücüler devre kesici panele veya elektirik çıkışlarının olduğu bölgelere direk olarak kullanılmamalıdır. Gölcük oluşturmuş veya gözenekli satıhlar arasında birikmiş sıvı yangınlarına (yağ ve yakıt) karşı sulu söndürücüler kullanılmamalıdır.



Koltukların veya yanmayan maddelerin üstüne yanıcı sıvılar sıçramışsa bu durumda sulu söndürücüler kullanılabilir, UK Civil Aviation Authority (CAA) tarafından yapılan araştırmalara göre, değişik tipte yangın söndürücüler ve yangın battaniyeleri, portable electronic devices (PEDs)’lere ait batarya yangınları söndürebilecek kapasitededir. Uçuşta bu tür yangın meydana gelirse kabin ekipleri yangın yakı nındaki yolcularda yaralanma, yanmaya hassas maddelerde alevlenme, yangın söndürülse dahi yanan plastik maddelerin sebep olduğu yoğun duman ve koku ile karşılaşırlar.

CAA raporunda uçuşta kullanılan veya sarj edilen PEDs’lerin duman,yangın ve patlama ihtimallerinin düşük seviyede olabileceği belirtilmektedir. Yüksek voltaj ve aşırı ısınma durumlarında pek çok PEDs’e ait batarya ve şarj sistemleri dahili devre kesiciler ile korunmaktadır.

Sarj edilebilir batarya adaptörleri ile pek çok bataryalar üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Sonuçlar kullanılan söndürücülere göre değişiklikler içermektedir. Bundan dolayı değişik söndürücü kullanma tavsiyesi yapılamamaktadır. Laptop kompütöre ait lithium-ion bataryası üzerinde yapılan yangın incelemelerinde halon ve
FE-36’nın daha etkili olduğu görülmüş ve olanaklar dahilinde kullanılması düşünülmelidir. Yangın battaniyesi yangını tamamen örtmesi durumunda faydalı olmaktadır. PEDs’ler uçak sistemlerinden besleniyorsa yanma durumunda derhal sistemden ayrılmalıdır. PEDs’lerin sadece sarj için uçak sistemlerine bağlanmasından kaçınılmalıdır.

Bu makalenin FAA Advisory Circular (AC) 120-80 In-Fight Fires,Jan.8.2004 dökümanına bağlı kalınarak hazırlandığı bilinmelidir.

BU YAZIYI PAYLAŞ